(1) मरीचि के पुत्र कश्यप प्रजापति थे। ब्रह्मदेव की दाहिनी हाथ की बोटे की नली से दक्ष नाम का पुरुष और बाएँ हाथ की बोटे की नली से धरनी नाम की स्त्री जन्मीं। उन दोनों से एक हज़ार-हज़ार महा ऋषि जन्मे। (2) ब्रह्मा के मानस पुत्रों में दूसरे स्थान पर रहने वाले अंगिरस्‍ु को उद्दध्य, बृहस्पति और संवर्त जैसे पुत्र हुए। बृहस्पति देवताओं के आचार्य बने। (3) मैत्रि (अत्रि) नामक मानस पुत्र से अनेक महा मुनि जन्मे। (4) पुलस्त्य नामक ब्रह्मा के मानस पुत्र से राक्षसों का जन्म हुआ। (5) पुलह नामक मानस पुत्र से किन्नर और किमपुरुष वर्ग उत्पन्न हुए। (6) क्रतू नामक मानस पुत्र से पक्षियों की जाति उत्पन्न हुई।

   
    

शान्तिपर्व (Mahabharat) - 12. शान्तिपर्व(महाभारत)


॥ श्रीः ॥
12.263. अध्यायः 263
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
स्थाणुवचनाद्ब्रह्मणा लोकदाहककोपाग्नेरन्तर्नियमनम्॥ 1॥ तथा स्वचक्षुरादीन्द्रियेभ्यो जातां मृत्युदेवींप्रति प्रजासंहारे नियोजनम्॥ 2॥


Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

स्थाणुरुवाच। 12-263-0x(6276)(75801)
प्रजासर्गनिमित्तं मे कार्यवत्तामिमां प्रभो।
विद्धि सृष्टास्त्वया हीमा मा कुप्यासां पितामह॥ 12-263-1(75802)
तव तेजोग्निना देव प्रजा दह्यन्ति सर्वशः।
ता दृष्ट्वा मम कारुण्यं मा कुप्यासां जगत्प्रभो॥ 12-263-2(75803)
प्रजापतिरुवाच। 12-263-3x(6277)
न कुप्ये न च मे कामो नभवेयुः प्रजा इति।
लाघवार्थं धरण्यास्तु ततः संहार इष्यते॥ 12-263-3(75804)
इयं हि मां सदा देवी भारार्ता समचोदयत्।
संहारार्थं महादेव भारेणाप्सु निमज्जती॥ 12-263-4(75805)
यदाऽहं नाधिगच्छामि बुद्ध्या बहु विचारयन्।
संहारमासां वृद्धानां ततो मां क्रोध आविशत्॥ 12-263-5(75806)
स्थाणुरुवाच। 12-263-6x(6278)
संहारात्त्वं निवर्तस्य मा क्रुधो विवुधेश्वर।
मा प्रजाः स्थावरं चैव जङ्गमं च व्यनीनशः॥ 12-263-6(75807)
पल्वलानि च सर्वाणि सर्वं चैव तृणीलपम्।
स्थावरं जङ्गमं चैव भूतग्रामं चतुर्विधम्॥ 12-263-7(75808)
अकाले भस्मसाद्भूतं जगत्सर्वमुपप्लुतम्।
प्रसीद भगवन्साधो वर एष वृतो मया॥ 12-263-8(75809)
नष्टा न पुनरेष्यन्ति प्रजा ह्येताः कथंचन।
तस्मान्निवर्ततामेतत्तेन स्वेनेव तेजसा॥ 12-263-9(75810)
उपायमन्यं संपश्य भूतानां हितकाम्यया।
यथामी जन्तवः सर्वे न दह्येरन्पितामह॥ 12-263-10(75811)
अभावं हि न गच्छेयुरुत्सन्नप्रजनाः प्रजाः।
`पुत्रत्वेनानुसंकल्प्ये तदाऽहं तप्य दानवैः।'
अधिदैवे नियुक्तोस्मि त्वया लोकहितेप्सुना॥ 12-263-11(75812)
त्वद्भवं हि जगन्नाथ एतत्स्थावरजङ्गमम्।
प्रसाद्य त्वां महादेव याचाम्यावृत्तिजाः प्रजाः॥ 12-263-12(75813)
नारद उवाच। 12-263-13x(6279)
श्रुत्वा तु वचनं देवः स्थाणोर्नियतवाङ्भनाः।
तेजस्तत्सन्निजग्राह पुनरेवान्तरात्मनि॥ 12-263-13(75814)
ततोऽग्निमुपसंगृह्य भगवाँल्लोकपूजितः।
प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च कल्पयामास वै प्रभुः॥ 12-263-14(75815)
उपसंहरतस्तस्य तमग्निं रोषजं तदा।
प्रादुर्बभूव विश्वेभ्यः खेभ्यो नारी महात्मनः॥ 12-263-15(75816)
कृष्णरक्ताम्बरधरा कृष्णनेत्रतलान्तरा।
दिव्यकुण्डलसंपन्ना दिव्याभरणभूषिता॥ 12-263-16(75817)
सा विनिःसृत्य वै खेभ्यो दक्षिणामाश्रिता दिशम्।
ददृशाते च तां कन्यां देवौ विश्वेश्वरावुभौ॥ 12-263-17(75818)
तामाहूय तदा देवो लोकानामादिरीश्वरः।
मृत्यो इति महीपाल जहि चेमाः प्रजा इति॥ 12-263-18(75819)
त्वं हि संहारबुद्ध्या मे चिन्तिता रुषितेन च।
तस्मात्संहर सर्वास्त्वं प्रजाः सजडपण्डिताः॥ 12-263-19(75820)
अविशेषेण चैव त्वं प्रजाः संहर कामिनि।
मम त्वं हि नियोगेन श्रेयः परमवाप्स्यसि॥ 12-263-20(75821)
एवमुक्ता तु या देवी मृत्युः कमलमालिनी।
प्रदध्यौ दुःखिता बाला साश्रुपातमतीव च॥ 12-263-21(75822)
पाणिभ्यां चैव जग्राह तान्यश्रूणि जनेश्वरः।
मानवानां हितार्थाय ययाचे पुनरेव ह॥ ॥ 12-263-22(75823)

इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि त्रिषष्ट्यधिकद्विशततमोऽध्यायः॥ 263॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-263-1 कार्यवत्तामर्थित्वम्। मा कुप्य कोपं मा कुरु। आसां आसु॥ 12-263-3 नभवेयुर्नश्येयुः॥ 12-263-7 उलयं तृणविशेषः॥ 12-263-10 निवर्तेरन्परंतपेति ध. पाठः थ. ध. पाठः॥ 12-263-11 अधिदैवे अहंकाराधिष्ठातृत्वे॥ 12-263-12 आवृत्तिजाः प्रजा याचामि याचे। आवृत्त्या जाताः। मृत्वा मृत्वा पुनर्जायन्तामित्यर्थः॥ 12-263-13 संनिजग्राह संहृतवान्॥ 12-263-14 प्रवृत्तिं जन्म। निवृत्तिं मरणम् अनेन नात्यन्तं प्रजानामुच्छेदो नाप्यत्यन्तं भूमेर्भार इति दर्शितम्॥ 12-263-17 उभौ ब्रह्मरुद्रौ॥ 12-263-22 मृत्योरश्रुपातेयुगपत् सर्वभूतक्षयो माभूदिति भावः॥


Mahabharat- Hindi (Devanagari) 100000 shlokas

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.